Image default

Tản mạn kiến trúc và âm nhạc

Kiến trúc và âm nhạc là hai loại hình nghệ thuật có mặt trong bảy môn nghệ thuật kinh điển và ra đời từ rất sớm trong lịch sử nhân loại. Tưởng chừng như rất khác nhau, nhưng kiến trúc và âm nhạc lại có những mối liên hệ, những điểm tương đồng. Nhân ngày Âm nhạc Việt Nam 3.9, tạp chí KT&ĐS giới thiệu bài viết của KTS Nguyễn Trần Đức Anh, như một sự chia sẻ nghề nghiệp thú vị về hai loại hình nghệ thuật này.

Nhà quy hoạch, kiến trúc sư Le Corbusier (1887 – 1965) cây đại thụ của nền kiến trúc hiện đại thế giới đã nói: “Âm nhạc là sự sắp xếp những khoảng lặng, còn kiến trúc là sự sắp xếp những khoảng trống”. 

Âm nhạc và kiến trúc, khác biệt và tương đồng

Đã có nhiều sự nhận định, so sánh về sự tương đồng giữa hai loại hình nghệ thuật âm nhạc và kiến trúc. Xét về phương diện lịch sử thì hai loại hình này ra đời từ rất sớm và tồn tại độc lập, không có mối quan hệ như những môn nghệ thuật trong cùng nhóm. Trong danh mục sáu môn nghệ thuật từ xa xưa, âm nhạc đứng trong nhóm thứ nhất – nhóm nghệ thuật động, gồm: nhạc – vũ – kịch (sân khấu). Kiến trúc đứng trong nhóm thứ hai – nhóm nghệ thuật tĩnh, gồm: hội hoạ – điêu khắc – kiến trúc. Sau này nhân loại bổ sung thêm điện ảnh (nghệ thuật thứ bảy, nhiếp ảnh (nghệ thuật thứ tám). Bản thân những sự phân định này chỉ là tương đối và có nhiều quan điểm khác nhau.

Nhóm thẩm mỹ và nghệ thuật thứ nhất – nhóm động – là những môn nghệ thuật và thẩm mỹ về thời hạn ( có tính phi vật thể ), còn nhóm thứ hai – nhóm tĩnh – là những môn thẩm mỹ và nghệ thuật về khoảng trống ( có tính vật thể ). Tất cả những môn thẩm mỹ và nghệ thuật này đã có rất nhiều biến hóa từ thuở sơ khai cho tới giờ đây, kiến trúc và âm nhạc cũng vậy. Kiến trúc hiện gần với công nghệ tiên tiến, khoa học kỹ thuật hơn, tuy nhiên không hề phủ nhận nó xuất phát từ một mô hình thẩm mỹ và nghệ thuật và không khi nào mất tính nghệ thuật và thẩm mỹ trong đó. Mặc dù nằm trong hai nhóm khác nhau, nhưng kiến trúc và âm nhạc lại có những điểm tương đương. Nhà quy hoạch, KTS Le Corbusier ( 1887 – 1965 ) – cây đại thụ của nền kiến trúc tân tiến quốc tế đã nói : “ Âm nhạc là sự sắp xếp những khoảng chừng lặng, còn kiến trúc là sự sắp xếp những khoảng trống ”. Ở Nước Ta, nhạc sĩ, KTS Hoàng Phúc Thắng ( 1951 – 2008 ) thì cho rằng : “ Kiến trúc và âm nhạc là hai mô hình nghệ thuật và thẩm mỹ có nhiều điểm tương đương. Giữa những khoảng trống của kiến trúc ta hoàn toàn có thể cảm nhận được nhịp điệu, giai điệu, tiết tấu ; còn giữa những khoảng chừng yên lặng của âm nhạc ta hoàn toàn có thể nhìn ra hình khối, đường nét, sắc tố ” .
Và như vậy thì trong âm nhạc có khoảng trống, trong kiến trúc có thời hạn. Xét về tính logic trình độ, điều đó trọn vẹn đúng ! Âm nhạc hoàn toàn có thể “ vẽ ” nên khoảng trống và kể những câu truyện bằng âm thanh trong đó ; và kiến trúc cũng miêu tả được thời hạn bằng khoảng trống của nó, cũng như mang những giá trị của thời hạn khi sống sót. Không cần là nhạc sĩ hay người được đào tạo và giảng dạy âm nhạc sâu xa, người nghe với vốn văn hoá nhất định và sự nhạy cảm tâm hồn hoàn toàn có thể thấy rất rõ những khoảng trống trong tác phẩm âm nhạc. Có thể lấy ví dụ như khung cảnh đại chiến kinh hoàng và bi thương trong bản Asturias ( tác giả : Isaac Albéniz ), sự rộn ràng của một phiên chợ trong đoạn đầu tác phẩm Phiên chợ Ba Tư ( tác giả : Albert William Ketèlbey ), hay khoảng trống mênh mang của dòng sông và những con sóng trong tác phẩm Sóng Đa-nuýp ( tác giả : Iosif Ivanovici ) … Với kiến trúc, người ta hoàn toàn có thể thấy sự sâu thẳm của thời hạn trước kim tự tháp Ai Cập, hay một nhịp sống quay cuồng trong đô thị với những toà nhà cao nghều xen nhau .

Tất nhiên mỗi người đều hoàn toàn có thể có cảm nhận và sự liên tưởng khác nhau trước những hình tượng thẩm mỹ và nghệ thuật. Điều đó cũng giống như sự đa nghĩa trong tạo hình tác phẩm Nhà thờ Ronchamp của KTS Le Corbusier. Và những cảm nhận cùng sự đa nghĩa ấy cũng biến hóa theo thời hạn …

ngành kiến trúc

Khi kiến trúc sư chơi nhạc, viết nhạc

Sáng tác kiến trúc là một việc làm khó, nhưng loại sản phẩm kiến trúc lại đơn cử, hoàn toàn có thể nhìn thấy, sờ thấy ; còn âm nhạc thì trừu tượng hơn, chỉ hoàn toàn có thể nghe và cảm nhận. Sáng tác kiến trúc có những tài liệu đơn cử ; đó là diện tích quy hoạnh kiến thiết xây dựng, chiều cao khu công trình, nhu yếu công suất … còn tài liệu cho sáng tác âm nhạc lại vô cùng mông lung. Tuy nhiên, trong triết lý sáng tác của cả hai lại có những thủ pháp nghệ thuật và thẩm mỹ tương đương như : cân đối, tương phản, nhịp điệu, tiết tấu, nhấn nhá, cao trào … Kiến trúc phải tuân thủ những pháp luật khắt khe về quy chuẩn kỹ thuật thiết kế xây dựng, pháp luật, định tính về văn hoá xã hội, định lượng về nhân trắc … còn âm nhạc phải tuân thủ về điệu thức, nhịp, giọng … Trong mỗi thể loại của khu công trình kiến trúc có những nhu yếu riêng về cấu trúc, cấu trúc, công suất, nghệ thuật và thẩm mỹ … ; còn trong mỗi thể loại tác phẩm âm nhạc cũng có nhu yếu đơn cử về cấu trúc, nội dung, nhạc khí … Cả hai đều có sự chuẩn mực và tính khoa học rất cao. Một khu công trình kiến trúc phải có đồ án phong cách thiết kế, rồi thiết kế mới trở thành kiến trúc đúng nghĩa ; một tác phẩm âm nhạc được viết ra ( trên giấy ) cũng phải được trình tấu ( dàn dựng khoa học, công phu ) mới là tác phẩm âm nhạc hoàn thành xong .

Đó là những điểm tương đồng mà phần nào lý giải cho sự quan tâm và đam mê, thậm chí dấn thân vào âm nhạc của nhiều kiến trúc sư. Và phải chăng chính vì những sự tương đồng ấy mà người làm kiến trúc dễ dàng tiếp cận và cảm nhận âm nhạc hơn? Dù không ai thống kê nhưng chắc chắn số kiến trúc sư có sáng tác âm nhạc không phải là ít. Có nhạc sĩ đã nhận định rằng: kiến trúc sư viết nhạc cấu trúc rất chặt chẽ, hoàn chỉnh và luôn ẩn chứa không gian trong đó. Có lẽ đó là một ảnh hưởng qua lại của nghề nghiệp?! Về điều này phải nói thêm rằng có nhiều bài hát, tác phẩm âm nhạc không có không gian (hay tác giả – nhạc sĩ không dựng được?). Trong nhiều kiến trúc sư chơi nhạc, viết nhạc có thể thấy hai tác giả kiến trúc sư – nhạc sĩ trong giới chúng ta ghi được những dấu ấn, những không gian của riêng mình. Đó là cố KTS Hoàng Phúc Thắng với những bài ca về Hà Nội, những không gian của Hà Nội; ở đó có Hồ Gươm, có sông Hồng, có phố phường, có chiều dài lịch sử ngàn năm… Hoàng Phúc Thắng đã đưa không gian kiến trúc và cả lịch sử vào tác phẩm âm nhạc với cái nhìn của một nhà quy hoạch, nhà văn hoá. Các tác phẩm của anh thực sự đi vào lòng người và vượt qua thử thách của thời gian, như: truyền thuyết Hồ Gươm, Im lặng sông Hồng, Khi bước đi trên đường phố xưa, Hà Nội đêm mùa đông…

Người thứ hai còn trẻ, là KTS Nguyễn Vĩnh Tiến với những bài ca có âm hưởng “ dân gian đương đại ” – như nhận xét của một số ít nhà trình độ. Nguyễn Vĩnh Tiến dựng nên những khoảng trống làng quê xưa, với những hình ảnh rất đơn cử để hồi tưởng quá khứ và triết lý thời hạn. Ở tác phẩm của mình, Nguyễn Vĩnh Tiến đau đáu với ký ức, với hoài niệm tuổi thơ bằng hình ảnh đường làng, đồng lúa, dòng sông, nếp nhà cũ, tiếng chuông chùa … Bà tôi, Giọt sương bay lên, Giấc mơ dai dẳng, Nhớ làng … đã trở thành những bài ca quen thuộc được công chúng đảm nhiệm và đưa anh đến một vị trí nhạc sỹ thực thụ .

Bản giao hưởng đô thị

Có điểm nào đối sánh tương quan giữa tạo hình kiến trúc và “ tạo hình ” trong âm nhạc không ? Hay ví dụ khác để đơn cử và hữu hình hơn là so sánh một tổng hợp kiến trúc ( tuyến phố hay nhóm khu công trình ví dụ điển hình ) với một khuông nhạc / bản nhạc cùng những nốt nhạc trên đó. Nếu như quy đổi độ cao của khu công trình kiến trúc tương tự với cao độ nốt nhạc và độ rộng / độ lớn chiều ngang là trường độ, những khoảng trống là những dấu lặng … thì ta được hiệu quả gì ? Nếu như lấy dãy phố đẹp chuyển sang bản nhạc thì có được một giai điệu hay ? Nếu lấy bản nhạc hay xây thành dãy phố thì có một dãy phố đẹp ? Điều đó khó thuyết phục nhưng không phải là không có lý .

Không khó để hoàn toàn có thể nhận thấy rằng bản giao hưởng đô thị của tất cả chúng ta đang hỗn loạn – hỗn loạn trên nhiều phương diện. Cấu trúc và tiến trình lỏng lẻo, rời rạc, không có sự liên kết logic, ý nghĩa ; từng chương đoạn lắp ghép khiên cưỡng, thậm chí còn thô thiển ; những nhạc khí không khá đầy đủ và chất lượng không đồng đều, nhưng lại có cả những nhạc khí tạp nham không phải của dàn nhạc giao hưởng ; những nhạc công chơi tự do, bất quy tắc, không nhìn bản nhạc và cũng không tuân theo chỉ huy …

Trong cuộc đời làm âm nhạc, không phải nhà sáng tác, nhạc sĩ nào cũng viết giao hưởng, điều đó phụ thuộc vào tài năng, trình độ, cảm hứng và môi trường hoạt động nghệ thuật. Tuy nhiên nếu đủ trình độ và nếu muốn, nhạc sĩ có thể viết giao hưởng độc lập mà không lệ thuộc vào bất cứ điều gì. Còn với kiến trúc sư, rất hiếm người có thể, có cơ hội làm “giao hưởng đô thị”, kể cả khi có trình độ và năng lực tương đương. Tuy vậy, điểm giống nhau ở chỗ là từ một bản giao hưởng hay một bản quy hoạch đô thị trên giấy, cho đến hiện thực – tác phẩm hoàn thiện là một khoảng cách rất xa. Có nhiều nhạc sĩ viết giao hưởng nhưng cũng… chỉ để đấy vì không đủ khả năng, điều kiện để dàn dựng tác phẩm. Giới phê bình âm nhạc hàn lâm luôn than thở về việc khí nhạc, giao hưởng lép vế trước ca khúc thị trường. Ở phía kiến trúc sư tình hình cũng không sáng sủa hơn khi rất nhiều người cũng không mặn mà lắm với những thể loại hoành tráng như “concerto”, “hợp xướng”, “giao hưởng”, để viết… “ca khúc nhà dân” cho dễ thở, dễ sống.

Hình như đó cũng là một điểm tương đương giữa âm nhạc và kiến trúc trong toàn cảnh lúc bấy giờ. Và liệu có lối thoát hay sự nâng tầm nào cho “ bản giao hưởng đô thị ” ?

Xem thêm: Lập trình viên ôn thi khối nào?

Nguồn: Tổng hợp từ Internet

Bài liên quan

Giải Vở Bài Tập Sinh Học 8 – Bài 1: Bài mở đầu

khoikythuat

Ngành Vật lý y khoa – Mã ngành: 7520403

khoikythuat

Top 25 trường đại học đào tạo ngành logistics tốt nhất Việt Nam

khoikythuat